W dniach 16-17 września odbyły się IV Gliwickie Dni Dziedzictwa Kulturowego pod honorowym patronatem Prezydenta miasta Gliwic. Coroczna impreza organizowana jest przez Muzeum w Gliwicach, a w tym roku jej tematyką była architektura utylitarna miasta. Wśród wielu zabytków gliwickich znalazły się dwa obiekty należące obecnie do kompleksu Politechniki Śląskiej: budynek Wydziału Elektrycznego przy ul. Akademickiej 10 i Wydziału Chemicznego przy ul. Strzody (tak zwana „Czerwona Chemia”). W ciągu dwóch dni weekendu Wydział Elektryczny odwiedziło ponad 300 osób w grupach z przewodnikiem.

Historia gmachu, w którym od sześćdziesięciu lat ma swoją siedzibę Wydział Elektryczny sięga lat dwudziestych ubiegłego wieku. Został on wybudowany jako część tak zwanego Konwiktu Albertinum — mieszczącego w sobie męskie gimnazjum, internat dla uczniów oraz zabudowania administracyjne. Pierwszy w latach 1926-1928 powstał budynek gimnazjum (obecnie Wydział Elektryczny). Tak potężna budowla umiejscowiona na podmokłych i bagnistych terenach (w miejscu obecnego Placu Krakowskiego do 1902 roku znajdował się staw) wymagała osuszenia i wzmocnienia terenu. W tym celu nawieziono około 20 000 m³ ziemi oraz wbito w ziemię 2 000 pali. Projekt nadzorował miejski radca budowlany K. Schabik oraz dr Kluge. Przeniesienie gimnazjum z dotychczasowej siedziby odbyło się 25 kwietnia 1928 roku. Wtedy też uroczystego poświęcenia nowego gimnazjum dokonał kardynał Bertram w obecności władz lokalnych i szkolnych.

Budynek gimnazjum nawiązywał do ówczesnej niemieckiej architektury edukacyjnej. Cechowały go nowoczesność, utylitaryzm oraz symbolika obrazująca jego przeznaczenia. Wiele dużych okien zapewniało jasność pomieszczeń. Każde z pięter posiadało miejsce relaksu dla uczniów w postaci wydzielonego kolumnami szerokiego holu ze studzienkami z wodą pitną, zegarem oraz ławkami. Wykończenia zdobnicze wykonano w stylu art deco. Kolorystyka pięter w postaci kafli ceramicznych, którymi pokryto kolumny i studzienki była inna na każdym piętrze: zielona na parterze, błękitna na pierwszym piętrze i piaskowa na drugim. Budynek składał się z dwóch skrzydeł złączonych ze sobą holem z wejściem głównym. W trzypiętrowym skrzydle edukacyjnym znajdowały się sale: fizyczne, chemiczne, śpiewu, biologiczne i rysunku. Natomiast drugie skrzydło mieściło salę gimnastyczną (parter) oraz aulę (pierwsze piętro). Zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz budynku umieszczono wiele płaskorzeźb przedstawiających postaci z germańskich bajek, greckich mitów oraz sylwetki zwierząt. Autorem rzeźb był wrocławski artysta J. Kionka. Symbolizowały one pożądane cechy, jakie nabyć powinien uczeń gimnazjum: odwagę, cierpliwość i pracowitość. Od frontu do szkoły prowadziły drzwi zdobione kratą z kutego żelaza oraz rzeźbionym portalem, natomiast od strony wewnętrznej wyjście na dziedziniec szkolny z kaflową fontanną umożliwiało troje drzwi zaopatrzonych we wbudowane w obramowanie lampiony. Schody wewnętrzne zbudowano z domieszką okruchów szkła, co chroniło przed poślizgiem, jak również ścieraniem się stopni. Aula na pierwszym piętrze wyposażona była w podwyższoną scenę i katedrę, natomiast ściany zdobiło 12 natynkowych malunków przedstawiających różne dziedziny nauki oraz mapy Śląska. Na ścianach sali gimnastycznej mieściły się drewniane lamperie, a podgląd tego pomieszczenia zapewniało okno wykute na półpiętrze klatki schodowej. W 1932 roku zakończono budowę internatu dla uczniów gimnazjum (obecnie siedziba Biskupa Diecezji Gliwickiej) wraz z przyległym kościołem.

Od stycznia 1945 roku do początków roku 1946 w budynku gimnazjum mieścił się radziecki szpital wojskowy. Po przekazaniu obiektu Politechnice Śląskiej rozpoczęto jego remont, który zakończył się w październiku 1946 wraz z nowym rokiem akademickim (w pierwszym roku akademickim zajęcia odbywały się w budynkach przy ul. Moniuszki i Strzody). Modernizacji uległy głównie instalacje elektryczne, centralnego ogrzewania oraz sieć wodociągowa. W tym okresie usunięto niemieckie napisy pod płaskorzeźbami oraz malowidła wewnątrz auli. Dawną salę gimnastyczną przekształcono w Laboratorium Maszyn Elektrycznych. Największym modyfikacjom uległa w latach sześćdziesiątych aula, którą podzielono na dwie mniejsze sale wykładowe. Jednakże detale architektoniczne oraz wystrój budynku w niemalże niezmienionej formie przetrwały do dzisiaj.

Andrzej Kowalik

Źródła:

1. Jodliński Leszek, „Dawne Państwowe Gimnazjum Katolickie” Muzeum w Gliwicach, 2006;
2. Schmidt Jacek, „Siedem wieków szkolnictwa”, Gliwice 2000.